Lợp ngói trên mái cũ cần kiểm tra những gì trước khi thi công?

 Sau nhiều năm sử dụng, mái nhà có thể đã thay đổi so với thời điểm ban đầu. Ngói xuống cấp nên nhiều gia chủ muốn thay ngói . Hệ khung có thể bị võng, các mối liên kết suy yếu, li tô không còn chắc chắn hoặc cấu tạo mái không còn phù hợp với loại ngói dự kiến sử dụng.

Nếu không khảo sát trước, chủ nhà có thể phát sinh thêm chi phí gia cố, thay vật liệu hoặc tháo dỡ lại sau khi đã bắt đầu thi công. Vì vậy, trước khi quyết định tận dụng mái cũ, cần kiểm tra lần lượt các hạng mục dưới đây.

NGÓI LỢP NHÀ

1. Xác định cấu tạo mái hiện tại

Trước tiên, cần xác định mái cũ đang sử dụng cấu tạo nào. Một số công trình dùng mái bê tông dán ngói, trong khi nhiều nhà dân và biệt thự sử dụng hệ vì kèo, xà gồ, li tô bằng thép hoặc gỗ.

Đồng thời, cần xác định phần nào thuộc kết cấu cũ, phần nào đã được sửa chữa hoặc gia cố trước đó. Những vị trí cải tạo chắp vá thường cần kiểm tra kỹ hơn vì chất lượng liên kết và vật liệu có thể không đồng nhất với phần mái ban đầu.. Với mái khung thép, trọng tâm khảo sát nằm ở vì kèo, xà gồ, li tô và các mối liên kết. Với mái bê tông dán ngói, ngoài lớp ngói bên ngoài còn phải kiểm tra bề mặt bê tông, các vị trí tiếp giáp và tình trạng lớp bảo vệ bên dưới.

Không nên chỉ quan sát từ bên ngoài rồi kết luận mái cũ vẫn có thể sử dụng. Một số hư hỏng quan trọng nằm dưới lớp ngói và chỉ phát hiện được khi kiểm tra trực tiếp hoặc tháo mở từng khu vực cần thiết. Tham khảo nguyên nhân ngói bị xô lệch nứt vỡ

2. Kiểm tra tình trạng ngói cũ

Nếu chủ nhà muốn giữ lại ngói hiện tại để tiết kiệm chi phí, cần đánh giá số lượng và tình trạng thực tế của vật liệu. Những viên ngói bị nứt, vỡ, cong vênh, sứt cạnh hoặc hỏng vị trí liên kết cần được phân loại riêng.

Ngoài tình trạng trước khi tháo dỡ, cũng phải tính đến hao hụt trong quá trình vận chuyển và phân loại. Ngói cũ có thể còn nguyên khi nhìn trên mái nhưng dễ hư hỏng thêm lúc tháo xuống, đặc biệt khi vật liệu đã giòn, yếu hoặc bị liên kết chặt với lớp vữa cũ.

Do đó, không nên mặc định toàn bộ số ngói hiện tại đều có thể sử dụng lại. Sau khi kiểm tra, cần xác định rõ phương án giữ lại toàn bộ, giữ lại một phần hay thay mới hoàn toàn.

Nếu dự định kết hợp ngói cũ với ngói mới, cần kiểm tra thêm sự tương đồng về kích thước, màu sắc, quy cách và cách lợp. Không nên trộn vật liệu chỉ vì hình dáng bên ngoài gần giống nhau.

3. Kiểm tra hệ khung, xà gồ và li tô

Đây là hạng mục có ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của mái sau khi lợp lại. Một hệ khung đã sử dụng lâu năm cần được kiểm tra kỹ tại các thanh chịu lực, vị trí liên kết và những khu vực thường xuyên tiếp xúc với nước.

Các dấu hiệu cần lưu ý gồm khung bị võng hoặc biến dạng, thép bị rỉ sét, mối nối lỏng, xà gồ bị cong và li tô bị mục hoặc không còn chắc chắn. Nếu phát hiện dấu hiệu gia cố tạm thời trước đó, cần làm rõ nguyên nhân và đánh giá lại toàn bộ khu vực liên quan.

Khoảng cách giữa các thanh đỡ cũng phải được đối chiếu với loại ngói dự kiến sử dụng. Ngói mới không nhất thiết có thể lợp trực tiếp trên hệ li tô cũ chỉ vì kích thước nhìn gần giống loại ngói trước đó.

Nếu thay sang loại ngói có trọng lượng hoặc quy cách lợp khác, cần đánh giá lại sự phù hợp của hệ khung và phương án liên kết trước khi đặt mua vật liệu. Phần kiểm tra này nhằm xác định khả năng sử dụng hệ mái hiện tại, không thay thế cho việc tính toán kết cấu khi công trình có thay đổi lớn về tải trọng. Việc này nên được thực hiện trước khi đặt mua vật liệu, không phải sau khi đã tháo dỡ mái.

4. Đo lại độ dốc và kiểm tra hướng thoát nước

Mái cũ có thể đã bị thay đổi hình học sau nhiều năm sử dụng, đặc biệt khi hệ khung xuất hiện tình trạng võng hoặc từng được sửa chữa cục bộ. Vì vậy, không nên lấy thông số trong bản vẽ cũ để thay thế cho việc kiểm tra thực tế.

Cần đo lại độ dốc của từng mặt mái, kiểm tra xem có khu vực bị trũng hoặc thoát nước không đều hay không. Những vị trí đọng nước kéo dài cần được xác định nguyên nhân, bởi chỉ thay lớp ngói bên ngoài không thể giải quyết triệt để tình trạng này nếu vấn đề nằm ở kết cấu bên dưới.

Ngoài ra, độ dốc hiện tại phải được đối chiếu với yêu cầu của loại ngói mới. Nếu thay đổi loại ngói, cách liên kết hoặc cấu tạo lớp mái, phương án lợp cũng có thể cần điều chỉnh.

5. Kiểm tra lớp dưới ngói và các vị trí tiếp giáp

Không nên chỉ kiểm tra viên ngói mà bỏ qua phần nằm bên dưới. Tùy cấu tạo mái, cần xem xét tình trạng màng lót, lớp bảo vệ, bề mặt bê tông hoặc các giải pháp ngăn nước đang có.

Những vị trí cần kiểm tra kỹ gồm nóc mái, rìa mái, giao giữa các mặt mái, khe tiếp giáp với tường và khu vực quanh ống xuyên mái. Đây là những nơi cần xác định có dấu hiệu sửa chữa cũ, bong tách, nứt, hở hoặc xuống cấp hay không. Kết quả khảo sát phải cho biết chỉ cần thay lớp ngói bên ngoài hay cần xử lý cả phần cấu tạo bên dưới. Nếu bên trong nhà xuất hiện vết ố, dấu hiệu thấm hoặc từng sửa chữa nhiều lần, cần xác định vị trí và nguyên nhân trước khi lợp lại.

Nếu lớp dưới ngói đã rách, mục, bong tách hoặc hư hỏng trên diện rộng, việc thay lớp ngói phía trên có thể không giải quyết được vấn đề. Khi đó, hạng mục xử lý phần bên dưới phải được đưa vào phương án thi công ngay từ đầu để tránh phải tháo lớp ngói mới sau này.

6. Đối chiếu ngói mới với hệ mái hiện tại

Trước khi đặt mua ngói, cần kiểm tra sự tương thích giữa vật liệu mới và cấu tạo mái cũ. Những thông số quan trọng gồm kích thước viên ngói, trọng lượng, cách liên kết, khoảng cách li tô, yêu cầu về độ dốc và hệ phụ kiện đi kèm.

Đặc biệt, cần kiểm tra sự phù hợp của ngói nóc, ngói rìa, ngói cuối mái và các chi tiết xử lý tại giao mái. Một loại ngói có thể phù hợp với công trình xây mới nhưng chưa chắc thích hợp với hệ mái đã thi công từ nhiều năm trước.

Không nên mặc định rằng ngói mới có thể lợp ngay trên mái cũ chỉ vì hai loại có hình dáng tương tự.Việc đối chiếu này nhằm xác định loại ngói mới có thể sử dụng trên hệ mái hiện tại hay cần điều chỉnh cấu tạo trước khi lợp. Không nên đặt mua vật liệu chỉ dựa trên mẫu mã hoặc kích thước nhìn bằng mắt, bởi quy cách liên kết và yêu cầu thi công có thể khác nhau.

7. Tính toán phương án tháo dỡ và hao hụt

Trước khi thi công, cần thống nhất cách tháo dỡ, tập kết và phân loại ngói cũ. Điều này đặc biệt quan trọng với những công trình nằm trong khu dân cư, có mặt bằng chật hẹp hoặc mái cao khó vận chuyển vật liệu.

Đơn vị thi công cần xác định có phải tháo toàn bộ ngói hay chỉ tháo từng khu vực, ngói sau khi tháo sẽ được tập kết ở đâu và tỷ lệ hao hụt dự kiến là bao nhiêu. Đồng thời, cần làm rõ phụ kiện cũ có thể tiếp tục sử dụng hay phải thay mới.

Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đáng kể đến chi phí thực tế nhưng thường không được thể hiện đầy đủ nếu báo giá chỉ dựa trên diện tích mái.

8. Xác định phương án thi công sau khảo sát

Sau khi kiểm tra, mái cũ thường được đưa về một trong ba phương án.

Nếu ngói, hệ khung, lớp dưới mái và các chi tiết liên quan vẫn đáp ứng yêu cầu, có thể giữ lại phần kết cấu phù hợp và tiến hành lợp lại. Nếu một số hạng mục đã xuống cấp, cần sửa chữa hoặc gia cố trước khi thi công. Trường hợp hệ mái bị biến dạng, suy yếu nghiêm trọng hoặc không tương thích với loại ngói mới, phương án tháo dỡ làm lại có thể phù hợp hơn.

Không nên quyết định chỉ dựa trên mong muốn tiết kiệm chi phí ban đầu. Nếu cố giữ lại một bộ phận đã không còn đủ điều kiện, chủ nhà có thể phải trả thêm chi phí để sửa chữa sau khi mái mới đã hoàn thiện.

Kết luận

Trước khi lợp ngói trên mái cũ, cần kiểm tra đồng thời cấu tạo mái, tình trạng ngói, hệ khung, xà gồ, li tô, độ dốc, lớp dưới ngói, các vị trí tiếp giáp và sự tương thích với vật liệu mới.

Mục tiêu của quá trình khảo sát không chỉ là xác định mái có thể lợp lại hay không, mà còn phải làm rõ hạng mục nào có thể tận dụng, phần nào cần sửa chữa và vật liệu nào phải thay mới.

Một mái cũ chỉ nên được tận dụng khi các điều kiện kỹ thuật đã được kiểm tra rõ ràng. Khảo sát đúng ngay từ đầu sẽ giúp chủ nhà lựa chọn phương án phù hợp, hạn chế phát sinh và tránh tình trạng lợp xong mới phải tháo ra xử lý lại.

Xem thêm: quy trình Thi công mái ngói