Ngói lợp nhà: Phân loại, đặc điểm và cách lựa chọn phù hợp cho từng công trình

Mái ngói là một trong những cấu phần có ảnh hưởng trực tiếp đến diện mạo, khả năng bảo vệ và giá trị sử dụng lâu dài của ngôi nhà. Nếu trước đây ngói chủ yếu được biết đến qua các dòng ngói đất nung truyền thống thì hiện nay, sự phát triển của công nghệ sản xuất đã tạo ra một hệ sản phẩm đa dạng hơn rất nhiều, từ ngói đất nung, ngói tráng men đến ngói xi măng màu, ngói phẳng và các dòng ngói nhập khẩu.

Sự đa dạng này mang lại nhiều lựa chọn cho chủ đầu tư nhưng đồng thời cũng khiến việc lựa chọn ngói lợp nhà trở nên phức tạp hơn. Một loại ngói có thể phù hợp với nhà cấp 4 nhưng chưa chắc là lựa chọn tối ưu cho biệt thự; loại ngói có trọng lượng lớn cũng đòi hỏi hệ kết cấu mái được tính toán khác với những sản phẩm nhẹ hơn.

Vì vậy, khi lựa chọn ngói, không nên chỉ quan tâm đến giá bán hoặc màu sắc. Cần đánh giá đồng thời vật liệu, kích thước, trọng lượng, định mức sử dụng, yêu cầu về độ dốc, hệ phụ kiện, kết cấu mái và phương án thi công. 

KIẾN THƯC MÁI NGÓI

1. Ngói lợp nhà hiện nay gồm những loại nào?

Xét theo vật liệu và công nghệ sản xuất, ngói lợp nhà trên thị trường có thể được chia thành một số nhóm chính: ngói đất nung, ngói đất nung tráng men, ngói xi măng màu, ngói phẳng, ngói sóng và một số dòng vật liệu lợp chuyên biệt.

Mỗi nhóm có đặc tính kỹ thuật và định hướng sử dụng khác nhau. Việc phân loại trước khi lựa chọn giúp chủ đầu tư dễ dàng xác định sản phẩm phù hợp với kiến trúc và ngân sách của công trình.

2. Ngói đất nung – lựa chọn mang giá trị truyền thống

Ngói đất nung được sản xuất chủ yếu từ đất sét. Nguyên liệu sau khi được xử lý sẽ trải qua các công đoạn tạo hình, sấy và nung ở nhiệt độ phù hợp để tạo thành viên ngói hoàn chỉnh.

Đây là dòng ngói lợp nhà có lịch sử lâu đời và gắn liền với kiến trúc truyền thống tại Việt Nam.

Màu đỏ tự nhiên của ngói sau khi nung tạo nên vẻ đẹp đặc trưng, phù hợp với những công trình hướng đến sự mộc mạc, gần gũi và có tính kế thừa về kiến trúc.

Tùy hình dáng và mục đích sử dụng, ngói đất nung có thể được phát triển thành nhiều dạng như ngói mũi hài, ngói vảy cá, ngói mũi tàu, ngói âm dương, ngói lưu ly...

Ưu điểm của ngói đất nung

Ưu điểm dễ nhận thấy nhất của ngói đất nung nằm ở giá trị thẩm mỹ.

Màu sắc tự nhiên giúp mái nhà có vẻ đẹp ấm áp và phù hợp với các công trình nhà vườn, nhà truyền thống, biệt thự theo phong cách cổ điển hoặc những công trình muốn tạo dấu ấn kiến trúc Việt.

Ngoài yếu tố thẩm mỹ, ngói đất nung hiện đại được sản xuất bằng dây chuyền công nghiệp cũng có độ đồng đều cao hơn so với nhiều sản phẩm thủ công trước đây.

Những điểm cần lưu ý

Không nên đánh giá ngói đất nung chỉ bằng màu sắc. Kích thước viên, trọng lượng, định mức sử dụng trên mỗi mét vuông và yêu cầu về độ dốc đều ảnh hưởng trực tiếp đến phương án thiết kế và thi công.

Đặc biệt, với những loại ngói có kích thước nhỏ, số lượng viên sử dụng trên một mét vuông có thể khá lớn. Điều này ảnh hưởng đến thời gian thi công, nhân công và tổng chi phí hoàn thiện mái.

3. Ngói đất nung tráng men

Ngói đất nung tráng men được phát triển từ nền ngói đất nung nhưng có thêm lớp men phủ trên bề mặt.

Công nghệ tráng men cho phép tạo ra nhiều màu sắc và hiệu ứng bề mặt khác nhau, từ đó mở rộng khả năng ứng dụng của ngói trong các công trình có yêu cầu cao về thẩm mỹ.

Một số dòng ngói truyền thống như ngói lưu ly là ví dụ tiêu biểu cho việc sử dụng lớp men để tạo màu sắc và hiệu ứng đặc trưng cho mái.

So với ngói đất nung thông thường, ngói tráng men thường tạo cảm giác nổi bật hơn về mặt thị giác. Đây là lựa chọn phù hợp khi mái không chỉ đóng vai trò che phủ mà còn được xem như một yếu tố trang trí quan trọng của công trình.

Tuy nhiên, chi phí của dòng sản phẩm này thường cao hơn các loại ngói phổ thông. Việc phối màu cũng cần được cân nhắc dựa trên tổng thể kiến trúc thay vì lựa chọn riêng màu mái.

4. Ngói xi măng màu – lựa chọn phổ biến cho kiến trúc hiện đại

Ngói xi măng màu là nhóm ngói lợp nhà được sử dụng rộng rãi trong các công trình dân dụng hiện nay.

Sản phẩm được tạo hình từ hỗn hợp vật liệu có thành phần xi măng, sau đó được ép hoặc tạo hình bằng khuôn và trải qua quá trình bảo dưỡng. Màu sắc và đặc tính bề mặt phụ thuộc vào công nghệ sản xuất của từng nhà sản xuất.

Ưu điểm nổi bật của ngói màu là sự đa dạng về kiểu dáng và màu sắc.

Tùy từng dòng sản phẩm, chủ đầu tư có thể lựa chọn các tông màu như đỏ, nâu, đen, ghi, xám, xanh hoặc xanh than.

Điều này giúp ngói màu dễ dàng thích ứng với các phong cách kiến trúc hiện đại.

Ngói màu phù hợp với công trình nào?

Nhờ sự đa dạng về màu sắc, kiểu dáng và quy cách sản xuất, ngói màu có thể ứng dụng cho nhiều loại công trình dân dụng như nhà cấp 4, nhà vườn, nhà mái Nhật, mái Thái và biệt thự. Tuy nhiên, việc lựa chọn màu ngói nên được thực hiện dựa trên phong cách kiến trúc tổng thể thay vì chỉ dựa vào sở thích cá nhân.

Đối với nhà mái Nhật, những gam màu trung tính như ghi, xám, đen hoặc xanh than thường được ưu tiên trong các công trình theo phong cách hiện đại. Các tông màu này giúp hệ mái có cảm giác gọn, cân đối và dễ kết hợp với những mảng tường sáng màu, vật liệu đá hoặc các chi tiết gỗ.

Với nhà mái Thái, nhà cấp 4 hoặc nhà vườn, những màu đỏ, nâu hoặc các tông màu ấm có thể tạo cảm giác gần gũi và phù hợp với kiến trúc truyền thống. Trong khi đó, các mẫu biệt thự hiện đại thường có xu hướng sử dụng những màu ngói tối hoặc trung tính để tạo vẻ sang trọng và đồng nhất với tổng thể công trình.

Quan trọng hơn, màu ngói lợp nhà cần được lựa chọn đồng bộ với màu tường, cửa, lan can, đá ốp và cảnh quan xung quanh. Một màu ngói đẹp khi đứng riêng chưa chắc tạo hiệu quả tốt khi đưa vào tổng thể kiến trúc. Vì vậy, trước khi chốt sản phẩm, nên xem mẫu ngói thực tế và phối thử với màu sắc chủ đạo của công

 

 

Khác với ngói đất nung, chỉ có một sự chọn lựa màu sắc duy nhất thì ngói màu lại đem đến cho người dùng vô vàn trải nghiệm thú vị như màu xanh mực, màu xanh lá, màu đen, màu nâu,... các màu sắc trên phù hợp với tuổi, phong thuỷ của từng gia chủ khác nhau, sẽ đem lại những điểm khác biệt thú vị riêng cho từng ngôi nhà mà không hề bị trộn lẫn với bất cứ đâu.

Ngói màu cũng phù hợp với phong cách kiến trúc hiện đại ngày nay, khi mà con người đang ngày càng đòi hỏi cao hơn về kiến trúc, về khác biệt và cả cá tính của chủ nhà. Do đó, lựa chọn ngói màu là sự chọn lựa phù hợp về cả mặt phong thuỷ, chức năng và chất lượng ngói. Ngoài ra, ngói được sản xuất theo công nghệ ép nguội nên không bị cong vênh, biến dạng do yếu tố thời tiết. Viên ngói được sản xuất 1 cách công nghiệp nên chuẩn xác về mặt kích thước cũng như các thông số về mặt kĩ thuật, trọng lượng. Thêm nữa, ngói màu có thêm khá nhiều phụ kiện nhu cuối nóc, cuối mái, cuối rìa,... sẽ làm cho tổng thể mái đẹp và sang trọng hơn , biến hoá đa dạng nhiều hình ảnh hơn so với loại ngói đất nung thông thường.

Tuy nhiên, nhiều người khá lo ngại về độ bền của màu mái ngói. Bởi thực tế cho thấy có rất nhiều công trình chỉ sau vài năm sử dụng, mái ngói đã bị bạc màu thậm chí là rêu mốc. Về phía nhà sản xuất hầu hết họ chỉ bảo hành màu mái từ 5-7 năm. Còn sang đến năm thứ 8 thì ngôi nhà phải tự chịu trách nhiệm... Do đó bạn nên chọn loại ngói màu có chất lượng tốt trở nên để bảo đảm được màu sắc cũng như các yếu tố về mặt thẩm mỹ khác.

5. Ngói phẳng và ngói sóng: lựa chọn theo kiến trúc mái

Ngoài việc phân loại theo vật liệu, ngói lợp nhà còn được phân biệt theo hình dạng bề mặt.

Ngói phẳng

Ngói phẳng có thiết kế tối giản, bề mặt tương đối phẳng và thường tạo cảm giác hiện đại khi hoàn thiện.

Khi được lợp đồng đều trên toàn bộ mái, các viên ngói tạo thành những mảng lớn tương đối liền mạch. Vì vậy, ngói phẳng thường phù hợp với nhà hiện đại, biệt thự tối giản hoặc những công trình theo phong cách Nhật Bản.

Tuy nhiên, cần đặc biệt chú ý đến yêu cầu về độ dốc và phương pháp lợp của từng sản phẩm.

Ngói sóng

Ngói sóng có các đường gân hoặc sóng nổi trên bề mặt, tạo hình ảnh mái rõ nét hơn.

Đây là kiểu ngói quen thuộc và có phạm vi ứng dụng rộng. Tùy sản phẩm, ngói sóng có thể được sử dụng cho nhà cấp 4, nhà vườn, mái Thái hoặc nhiều dạng mái dốc khác.

Việc lựa chọn giữa ngói phẳng và ngói sóng chủ yếu phụ thuộc vào phong cách kiến trúc mà chủ đầu tư muốn hướng tới.

6. Nên lợp ngói hay dán ngói?

Đây là vấn đề cần được xác định ngay từ giai đoạn thiết kế mái.

Mái bê tông dán ngói

Với phương án này, mái được tạo thành từ hệ bê tông cốt thép có độ dốc theo thiết kế. Sau đó ngói được hoàn thiện trên bề mặt mái.

Ưu điểm của phương án bê tông là tạo cảm giác chắc chắn và có khả năng đáp ứng nhiều hình thức kiến trúc phức tạp.

Tuy nhiên, tổng trọng lượng mái tương đối lớn do bao gồm trọng lượng của kết cấu bê tông, vữa và lớp ngói hoàn thiện.

Ngoài ra, quá trình thi công có nhiều công đoạn và việc sửa chữa cục bộ sau này có thể phức tạp hơn.

Mái ngói lợp trên hệ khung

Đối với phương án này, viên ngói lợp nhà được đặt trên hệ kết cấu đỡ.

Hệ khung truyền thống sử dụng gỗ hiện nay có thể được thay thế bằng các hệ khung thép nhẹ hoặc khung thép cường độ cao mạ hợp kim nhôm kẽm.

Ưu điểm của phương án là có thể tối ưu trọng lượng hệ mái và thuận tiện hơn trong việc tháo lắp, kiểm tra hoặc thay thế ngói khi cần.

Tuy nhiên, hiệu quả của hệ mái phụ thuộc rất lớn vào chất lượng thiết kế và thi công. Khoảng cách mè, độ dốc, liên kết và khả năng chịu tải phải được tính toán phù hợp với chính loại ngói được lựa chọn.