Thay mái ngói nhà cũ: Khi nào nên thay ngói và khi nào phải làm lại hệ mái?

Tháo ngói cũ xuống rồi lợp ngói mới nghe có vẻ đơn giản. Nhưng với một mái nhà đã sử dụng nhiều năm, câu hỏi quan trọng hơn lại nằm ở phần phía dưới: hệ mái hiện tại còn đủ điều kiện để giữ lại hay không?Có trường hợp chỉ cần thay lớp ngói, sửa lại một vài vị trí là có thể sử dụng tiếp. Cũng có mái đã xuất hiện dấu hiệu xuống cấp ở khung, li tô hoặc các mối liên kết, khi đó thay ngói mới chỉ là giải pháp tạm thời nếu không xử lý phần kết cấu bên dưới.Vì vậy, trước khi chọn ngói mới, nên xác định trước phạm vi cần thay đổi của mái cũ.

Kiến thức mái ngói

Những trường hợp có thể chỉ thay lớp ngói

Nếu hệ khung vẫn ổn định, không có dấu hiệu biến dạng đáng kể và phần li tô còn đáp ứng yêu cầu, việc cải tạo có thể chỉ tập trung vào lớp ngói và các chi tiết hoàn thiện.Trường hợp dễ gặp là ngói đã xuống màu sau nhiều năm sử dụng. Màu sắc không còn phù hợp với ngôi nhà sau khi sơn sửa hoặc gia chủ muốn chuyển sang một phong cách khác cũng có thể là lý do thay ngói. Nếu phần kết cấu phía dưới vẫn tốt, không nhất thiết phải tháo bỏ toàn bộ hệ mái.Một số viên ngói bị nứt hoặc vỡ cũng chưa đồng nghĩa với việc phải làm lại mái. Nếu hư hỏng chỉ xảy ra cục bộ, có thể thay những viên bị lỗi và kiểm tra nguyên nhân trước khi quyết định mở rộng phạm vi sửa chữa.Ngói bị xô lệch cũng cần xem xét tương tự. Nếu nguyên nhân chỉ do gió lớn hoặc cách lợp trước đây, trong khi hệ đỡ vẫn ổn định, có thể tháo chỉnh và lợp lại khu vực bị ảnh hưởng.Nóc, rìa và phụ kiện xuống cấp nhưng phần mái chính vẫn tốt cũng là trường hợp có thể xử lý riêng.Điểm quan trọng là phân biệt hư hỏng của lớp ngói với hư hỏng của hệ mái. Hai việc này không phải lúc nào cũng đi cùng nhau.

Dấu hiệu cho thấy cần kiểm tra phần mái bên dưới

Một mái cũ nên được kiểm tra kỹ hơn nếu xuất hiện dấu hiệu võng, biến dạng hoặc không còn ổn định.Với hệ khung thép, cần chú ý tình trạng ăn mòn và các vị trí liên kết. Một thanh thép nhìn bên ngoài vẫn còn khá tốt chưa thể đại diện cho toàn bộ hệ khung, nhất là khi mái đã sử dụng trong thời gian dài.Li tô cũng cần được xem xét trước khi quyết định giữ lại. Nếu li tô bị cong, yếu, xuống cấp hoặc khoảng cách không phù hợp với loại ngói dự kiến sử dụng, việc lợp lớp ngói mới sẽ cần có phương án xử lý tương ứng.

Mái bị thấm nhiều điểm cũng là dấu hiệu nên khảo sát tổng thể. Một vị trí dột đơn lẻ có thể chỉ liên quan đến viên ngói hoặc một chi tiết hoàn thiện. Nhưng nếu nước xuất hiện ở nhiều khu vực, đặc biệt tại giao mái, nóc, rìa hoặc điểm tiếp giáp, không nên chỉ xử lý từng chỗ mà bỏ qua nguyên nhân phía dưới.Ở những công trình như vậy, việc khảo sát trước khi tháo mái giúp xác định rõ nên sửa cục bộ, gia cố hay thay mới.

Đổi loại ngói: điều gì thay đổi ngoài màu sắc?

Đây là vấn đề cần tính đến ngay từ đầu nếu gia chủ không muốn tiếp tục sử dụng loại ngói cũ.Hai loại ngói có thể cùng dùng cho một mái nhưng không nhất thiết có cùng trọng lượng trên mỗi mét vuông. Muốn đánh giá chính xác phải xét đồng thời trọng lượng mỗi viên và định mức sử dụng.Ví dụ, loại A có thể nặng hơn trên từng viên nhưng dùng ít viên/m²; loại B nhẹ hơn từng viên nhưng số lượng viên cần sử dụng lại nhiều hơn. Vì vậy, không thể chỉ nhìn trọng lượng một viên để kết luận loại nào tạo tải trọng lớn hơn cho mái.

Ngoài ra còn có sự khác biệt về kích thước, cách liên kết, khoảng cách li tô và yêu cầu về độ dốc. Những thông số này có thể khiến một hệ mái đang phù hợp với ngói cũ nhưng cần điều chỉnh khi chuyển sang loại ngói mới.Do đó, đổi ngói trên mái cũ nên đi cùng việc kiểm tra lại sự phù hợp của hệ mái, thay vì chỉ tháo ngói cũ và thay bằng sản phẩm mới có kích thước gần tương đương.

Khung mái cũ có thể giữ lại không?

Có thể giữ nếu hệ khung vẫn đảm bảo và phù hợp với phương án ngói mới.Đây thường là phương án được gia chủ quan tâm vì tận dụng được phần kết cấu còn tốt, giảm khối lượng tháo dỡ và tránh phải làm lại những hạng mục chưa cần thiết.Nhưng “khung chưa hỏng” và “khung phù hợp để tiếp tục sử dụng” là hai chuyện khác nhau.Một hệ khung có thể vẫn đứng vững với lớp ngói hiện tại nhưng chưa chắc đã đáp ứng phương án vật liệu mới. Ngược lại, nếu kiểm tra cho thấy kết cấu còn tốt và các thông số của loại ngói mới phù hợp, tháo bỏ toàn bộ khung chỉ vì mái đã cũ cũng không phải lựa chọn bắt buộc.

Có thể hình dung việc cải tạo theo ba mức:Giữ lại: khi khung và các bộ phận liên quan vẫn đáp ứng yêu cầu.Giữ và gia cố: khi hệ mái còn khả năng sử dụng nhưng một số vị trí cần sửa hoặc bổ sung.Thay mới: khi kết cấu đã xuống cấp hoặc không còn phù hợp với phương án mái sau cải tạo.Quyết định này nên được đưa ra sau khi kiểm tra thực tế, không nên chỉ dựa vào tuổi của hệ khung.

Trước khi tháo mái cũ cần kiểm tra những đâu?

Không cần biến quá trình khảo sát thành một cuộc kiểm tra lan man. Một số vị trí có ảnh hưởng trực tiếp đến phương án cải tạo cần được ưu tiên.Khung kèo cần xem tình trạng ổn định, biến dạng, ăn mòn và liên kết.Li tô cần kiểm tra độ chắc chắn, khoảng cách và khả năng đáp ứng loại ngói mới.Độ dốc cần được đối chiếu với yêu cầu của sản phẩm dự kiến sử dụng. Không nên mặc định rằng mái cũ đang lợp được thì loại ngói nào cũng có thể dùng trên cùng độ dốc đó.

Nóc, rìa và giao mái là những khu vực cần chú ý vì thường có nhiều chi tiết liên kết và hoàn thiện.Các điểm tiếp giáp với tường, ống kỹ thuật hoặc cấu kiện khác cũng cần được xem xét nếu trước đây từng xuất hiện thấm.Cuối cùng là khả năng thoát nước. Nếu phương án cải tạo làm thay đổi cách bố trí hoặc hình dạng mái, đường thoát nước cũng cần được tính đến.

Vì sao cùng là thay ngói nhưng chi phí có thể chênh rất nhiều?

Không thể chỉ lấy diện tích mái nhân với giá ngói để ra chi phí cải tạo.Một công trình có thể chỉ cần tháo ngói cũ và lợp ngói mới. Công trình khác có thể phải thay một phần li tô, sửa liên kết, gia cố khung hoặc xử lý lại các vị trí giao mái.Khối lượng tháo dỡ và vận chuyển ngói cũ cũng khác nhau. Số lượng phụ kiện cần thay cũng không giống nhau. Mái càng nhiều giao mái, nóc, rìa và điểm tiếp giáp thì phần hoàn thiện càng có thể phát sinh nhiều công việc hơn.

Vì vậy, chi phí thay mái thực chất phụ thuộc trước tiên vào mức độ can thiệp vào hệ mái, sau đó mới đến loại ngói và khối lượng vật tư.Đây cũng là lý do một báo giá chỉ dựa trên “bao nhiêu tiền một mét vuông” chưa chắc phản ánh đúng chi phí cuối cùng của một mái nhà cũ.

Thay ngói, gia cố hay làm lại toàn bộ?

Không phải mái nhà cũ nào cũng cần làm lại từ đầu.Nếu vấn đề chủ yếu nằm ở lớp ngói, có thể tập trung thay ngói và phụ kiện. Nếu phần khung hoặc li tô có một số điểm không đảm bảo, phương án sửa chữa, gia cố có thể phù hợp hơn. Chỉ khi hệ mái đã xuống cấp đáng kể hoặc không còn tương thích với phương án mới thì mới cần tính đến việc làm lại toàn bộ.

Cách làm hợp lý là xác định tình trạng hiện tại trước, lựa chọn loại ngói sau và chốt phạm vi thi công cuối cùng.Đừng để việc thay một lớp ngói kéo theo việc tháo bỏ cả hệ mái vẫn còn sử dụng tốt. Nhưng cũng đừng vì muốn tiết kiệm chi phí mà giữ lại một kết cấu đã không còn phù hợp.Nếu đã xác định cần thay lớp ngói, bước tiếp theo là chọn sản phẩm phù hợp với kiểu mái, kết cấu và yêu cầu sử dụng của công trình.

Xem thêm: Ngói lợp nhà: Phân loại, đặc điểm và cách lựa chọn phù hợp cho từng công trình.