Độ dốc mái Nhật bao nhiêu là đúng

Nhà mái Nhật bây giờ gần như là lựa chọn quen thuộc trong xây dựng dân dụng ở Việt Nam vì nó dễ nhìn, không bị quá nặng về hình khối như mái Thái nhưng vẫn giữ được sự sang và gọn. Đi ngoài thực tế công trình sẽ thấy kiểu mái này xuất hiện từ nhà cấp 4, nhà vườn cho đến biệt thự lớn. Nhưng cái nhiều người hay hiểu sai nhất khi làm mái Nhật lại không nằm ở kiểu dáng, mà nằm ở phần độ dốc. Nhìn thì đơn giản nhưng chỉ cần làm sai một chút là mái mất cân đối hoặc xuống cấp rất nhanh.

Nói về độ dốc mái ngói, đây là yếu tố kỹ thuật quyết định trực tiếp đến tuổi thọ của mái. Mái Nhật vốn đặc trưng là độ dốc vừa phải, không dựng đứng như mái Thái, cũng không phẳng như mái bê tông. Chính vì nằm ở giữa hai kiểu đó nên nếu không tính toán kỹ sẽ rất dễ rơi vào tình trạng hoặc là quá thoải gây đọng nước, hoặc là quá dốc làm mất form kiến trúc. Thực tế ngoài công trường, anh em thợ thường không nói nhiều về thẩm mỹ mà chỉ nhìn vào một điều duy nhất: nước có thoát nhanh hay không. Nếu nước đi chậm là biết ngay độ dốc chưa ổn.

Thông thường, khi làm mái Nhật lợp ngói, độ dốc mái ngói sẽ dao động trong khoảng từ 25 đến 40 độ. Đây là khoảng an toàn đã được đúc kết từ thực tế thi công nhiều năm chứ không phải con số trên bản vẽ cho có. Trong đó, mức 30 đến 35độ được dùng nhiều nhất vì nó vừa đủ để nước mưa thoát nhanh khi gặp mưa lớn, vừa giữ được dáng mái mềm và cân đối đúng chất mái Nhật. Nếu thấp hơn khoảng 25 độ thì mái bắt đầu hơi “phẳng”, nhìn đẹp lúc đầu nhưng khi gặp mưa kéo dài sẽ dễ thấy nước chảy chậm, thậm chí có chỗ đọng lại trên bề mặt ngói hoặc tại các điểm chồng mí , thậm chí gây hắt rột vào bên trong nhà . Tuy nhiên thì vẫn có ngoại lệ . Một số dòng ngói nhập khẩu Nhật Bản chất lượng vượt trội như Eichiro thì độ dốc tối thiểu có thể đạt được là 15 độ , một con số thật đáng kinh ngạc. Còn nếu đẩy lên trên 40 độ thì nước thoát rất nhanh nhưng lại làm mái dựng hơn, nhìn không còn đúng tinh thần mái Nhật, đồng thời kéo theo chi phí khung kèo và vật liệu tăng lên đáng kể.

Ngoài con số, thực tế thi công còn phụ thuộc vào loại ngói sử dụng. Không phải loại ngói nào cũng dùng chung một độ dốc. Ngói sóng lớn thường cần độ dốc cao hơn để nước không bị chảy chậm trong rãnh sóng, còn các dòng ngói phẳng hoặc ngói thiết kế hiện đại thì có thể hạ độ dốc xuống thấp hơn một chút mà vẫn đảm bảo thoát nước tốt. Đây là điểm mà nhiều người làm nhà lần đầu hay bỏ qua, dẫn đến chọn sai độ dốc so với vật liệu thực tế, đến khi mưa xuống mới thấy vấn đề.

Một yếu tố nữa ảnh hưởng trực tiếp đến độ dốc mái ngói là chiều dài mái và quy mô công trình. Mái càng lớn thì lượng nước dồn xuống càng nhiều, nên cần độ dốc hợp lý hơn để tránh hiện tượng nước bị “dồn tải” ở một số điểm. Với nhà cấp 4 hoặc mái nhỏ, có thể giữ ở mức thấp hơn một chút vẫn ổn, nhưng với biệt thự hoặc mái nhiều khối giật cấp thì bắt buộc phải tính kỹ hơn, vì chỉ cần lệch độ dốc giữa các mặt mái là nước sẽ không thoát đều, tạo ra các điểm ứ đọng cục bộ.

Ngoài ra, không thể bỏ qua yếu tố thi công khung kèo. Ngoài công trường, anh em thợ hay nói đơn giản là “mái có đứng được form hay không là do kèo”. Nếu khung kèo làm không chuẩn, dù bản vẽ thiết kế đúng độ dốc thì khi thi công thực tế mái vẫn có thể bị võng hoặc lệch nhẹ giữa các khu vực. Khi đó, nước sẽ không chảy đều mà tập trung về một phía, lâu dài gây thấm hoặc rêu mốc ở những điểm thấp hơn.

Thực tế nhiều công trình bị lỗi không phải vì dùng ngói kém chất lượng mà vì ngay từ đầu độ dốc mái ngói đã không được tính đúng theo tổng thể. Có những mái nhìn lúc mới làm rất đẹp, nhưng chỉ sau một vài mùa mưa là bắt đầu lộ ra các vấn đề như đọng nước, rêu xanh hoặc thấm ở mép ngói. Những lỗi này khi sửa lại thường rất khó vì liên quan đến toàn bộ hệ mái, không thể xử lý cục bộ từng chỗ.

Tóm lại, mái Nhật đẹp hay không không chỉ nằm ở thiết kế bên ngoài mà nằm rất nhiều ở phần kỹ thuật bên trong, đặc biệt là độ dốc. Làm đúng thì mái nhìn nhẹ, thoát nước tốt và dùng bền nhiều năm. Làm sai thì dù vật liệu tốt đến đâu cũng vẫn có rủi ro. Trong thực tế thi công, anh em thường chốt một nguyên tắc đơn giản: mái Nhật muốn an toàn thì cứ giữ độ dốc mái ngói quanh mức vừa phải, đủ thoát nước nhưng không phá form kiến trúc, đó mới là cách làm bền nhất theo thời gian.